Basa Rinengga :
1. Tembung Éntar ya iku tembung loro utawa luwih sing digabung dadi siji lan tegesé dadi béda saka
asal-usulé. Tembung éntar tegesé ora kaya teges saluguné (kata kiasan)
utawa tembung kang ora kena ditegesi sawantahé baé.
tuladha :
Ø Bening ati tegesé sumèh
Ø Manis eseme tegese esem ngresepakake ati
2. Tembung rura basa iku tetembungan sing
ajeg panganggoné sanadyan salah kaprah, nanging manawa dibeneraké malah
dadi ora lumrah.
Tuladhané yaiku:
Ø mènèk klapa = mènèk wit
Ø Øndhudhuk sumur = ndudhuk
Ø nglinting rokok = nglinting klobot diwenehi mbako
Ø nulis layang = nulisi kertas
Ø nunggu manuk = nunggu sawah ben
pariné ora dipangan manuk
3. Pepindhan iku unèn-unèn jroning Basa
Jawa kang ora ngemu surasa kang sejatiné. Lumrahé pepindhan nganggo
tembung: kaya, lir, pindha, kadya lan liya-liyané kang
ngemu karep kaya. Pepindhan asring dipigunakaké ing
pacelathon padinan, panyandra ing adicara penganten adat Jawa.
tuladhane :
§ Ayune kaya dewi Ratih
§ Baguse kaya Bathara Kamajaya tumurun.
§ Cahyane bingar lintang johar
§ Cep klakep kaya orong-orong kepidhak
§ Cethile kaya Cina craki
§ Dedege ngringin sungsang
Pepindhan
kanggo ing panyandra, yaiku candrane uwong utawa kahanan. Biasane
akeh-akehe digunakake ing panyandra penganten.
Tuladhane:
Gumebyar busananing putra temanten kakung, hangagem
busana ingkang tinaretes benang sotya, ngagem kuluk kanigara, hangemba
busananing nata, lamun kadulu katon agung, mrabu, miwah mrabawa. Agung ateges
kebak ing kaendahan kang sanyata adi luhung. Mrabu ateges pindha jejering
narendra kebekan ing kawibawan luhur, dene mrabawa ateges sinung prabawa adi
endah milangoni
4. Panyandra iku digunaaké kanggo pepindhan. Tembung candra nduwé
teges BULAN. Ananging lakuné jaman, candra uga dienggo kanggo
pepindhan marang sawijining kahanan kang mèmper karo kanyatan.
Tuladha:
· Alise : nanggal sepisan : alisé kaya
rembulan ing tanggal siji, mlengkung cilik.
· Tangane : nggandéwa gadhing
· Godhege : ngudhup turi
· Bangkèkané : nawon kemit : bangkèkané kaya
prajurit
· Bathok : nyela cendhané
· Bokong : manjang ngilang
· Tangané : nggendewa pinentang
Praktik utawa maca teks wicara pranatacara
apadene praktik utawa maca teks sesorah, prayogane nggatekake
konsep 4 W, yaiku :
1. Wicara
Wicarane sing
las-lasan, cetha, wijang, upamane bisa mbedakake /t/ karo/th/ utawa /d/ karo
/dh/ : tutuk – thuthuk, pada – padha, lsp.
2. Wirama
Senajan katone
mung sesorah utawa dadi pranatacara nanging uga kudu nggatekake wirama sing
metu saka lisan, ora mung mbluju, kaku , tanpa ana tekanan intonasi lan volume
suwara. Prayugane diudi lan digladhi murih wiramamaning swara bisa becik, ora
keseron utawa kelirihen, munggah, mudhun, langsaming swara uga digatekake.
3. Wiraga
Patrap, sikep nalika nindakake dadi pranatacara . Solah bawane wong dadi pranatacara iku kudu manteb lan teteg
madhep marang pamriksa,aja tumungkul/ndhingkluk lan aja ndangak.
Kaudia bisa
ngecakake prinsip Sapta- Ma : Magatra, Malaksana, Mawastha, Maraga, Malaghawa,
Matanggap, lan Mawwat.
4. Wirasa
Wirasa
utawa penjiwaan. Bisa salaras karo swasana , Prinsip Matanggap :
Tanggap ing swasana (tahu situasi dan kondisi) ,
bisa girang gumbira, mesem ngguyu marang kang antuk kabegjan kanugrahan, bisa kucem luyu,
susah sedhih belasungkawa marang kang nandhang dhuhkita.
Tuladha Panatacara :
Pambukaning Pahargyan
Kula nuwun.
Kasugengan, rahmat saha berkah dalem Gusti ingkang Maha Agung mugi tansah
kajiwa kasarira dening para tamu ingkang minulya.
Nuwun,
para sesepuh, para pinisepuh ingkang dahat
kinabekten. Para pangembating praja ingkang tuhu sinudarsana. Bapak-bapak
Ibu-ibu, para rawuh kakung miwah putri ingkang dahat kinurmatan.
Inggih awit saking keparengipun Bapak Sunardi sekaliyan, kula kapitados ndherekaken
lampahing adicara pahargyan prasaja ing
kalenggahan punika.
Dene wigatosing sedya, Bapak Sunardi sekaliyan
kersa mahargya putra penganten sarimbit, inggih punika Lintang
Ramadhani putra-putrinipun Bapak Ibu Sunardi, saha nakmas Dewa
Pramudita, putra kakungipun Bapak Marno sekaliyan ingkang pidalem
ing Gayam.
Awit saking pangestunipun para rawuh sedaya, putra kekalih sampun
kaleksanan nindakaken akad nikah kanthi wilujeng, nalika wau wonten ing
dalemipun Bapak Ibu Sunardi.
Para rawuh ingkang minulya, keparenga kula
ngaturaken reroncening adicara, ingkang sampun rinancang dening sedaya
keluwarga.
1. Adicara ingkang sepisan inggih menika pambuka.
2. Adicara ingkang kaping kalih, inggih
menika atur pambagya saking keluwarga.
3. Ndhungkap adicara ingkang kaping tiga inggih
menika paring sabda saking keluwarga penganten kakung.
4. Kalajengaken adicara ingkang kaping sekawan
inggih menika atur pangandikan saking keluwarga pengantin putri.
5. Tataran adicara ingkang kaping gangsal inggih menika
sabdatama utawi ular-ular.
6. Adicara
ingkang pungkasan inggih menika panutup.
Para rawuh ingkang dahat kinurmatan, minangka pambukaning pahargyan menika sumangga kula dherekaken sesarengan maos Basmallah. Dene para rawuh ingkang ngrasuk agami sanes, kula sumanggakaken miturut kapitadosanipun piyambak. Sumangga kula dherekaken.

Tidak ada komentar:
Posting Komentar