Geguritan

 

Materi Geguritan

 

Geguritan yaiku: Wohing kasusastran kang basane cekak, mentes lan endah.

-  Cekak tegese ora wujud ukara sing dawa apamaneh nggladrah.

-  Mentes tegese; tembunge duwe teges (makna / arti) kang jero, lan

-  Endah kang tegese ngemu purwakanti swara, sastra utawa basa lan uga basa rinengga liyane.

 

1.    STRUKTUR FISIK GEGURITAN :

1. Pamilihe tembung (diksi)
2. Pengimajiansian
3. Lelewaning basa (Majas )
4. Purwakanthi

 

Pamilihe tembung (Diksi) :

Tembung-tembung sajroning geguritan minangka asil saka pamilihe tembung kanthi setiti. Tembung ing geguritan duweni teges entar (kias).

 

Pengimajinasian :

Tembung-tembung sajroning geguritan bisa nuwuhake khayalan. Kanthi khayalan kasebut sing maca utawa sing ngrungokake bis amelu ngrasakake, ngrungokake, lan ndeleng sawijining bab kang ditulis dening penyair.

 

Lelewaning basa (majas) :

Tembung kang digunakake penyair kanggo yritakake sawijining bab kanthi cara mbandhingake karo barang utawa tembung liyane.

 

Purwakanthi (rima/ ritma) :

Mbaleni swara (vokal), mbaleni tembung, mbaleni kelompok tembung (frasa) utawa mbaleni ukara.

a.    Puwakanthi guru swara

b.    Purwakanthi guru sastra

c.    Purwakanthi guru basa/ lumaksita

 

 

2.    PURWAKANTHI

Purwa tegese wiwitan, kanthi tegese gandheng. Purwakanthi yaiku runtute swara ing ukara, wanda utawa tembung kang kapisan nggandheng wanda utawa tembung ing saburine.

Tuladha :

Kudu jujur yen kowe kepingin makmur.

Ana dina ana upa, ana awan ana pangan

Ing ukara kasebut ana swara kang runtut saengga kepenak dirungokake yaiku swara “ur”. Ana ing ukara kapindho ana swara kang runtut yaiku swara “a” lan swara “ an”.

 

Purwakanthi ana telung werna yaiku :

a.    Purwakanthi guru swara: yaiku purwakanthi kang runtut swarane.

Tuladha:

Watake putri kudu gemi, nastiti, lan ngati-ati

Gliyak-gliyak tumindak, alon-alon waton kelakon

Yen gelem obah bakal mamah

 

b.    Purwakanthi guru sastra :

Yaiku purwakanthi kang runtut sastrane utawa tulisane.

Tuladha:

   Para mudha kudu nduweni watak tata titi tatag tutug lan tanggon.

   Dhasare wong jejodhoan yaiku bobot, bibit, bebed.

   Sluman slumun slamet.

 

c.    Purwakanthi lumaksita utawa ana sing ngarani purwakanthi guru basa :

Yaiku purwakanthi sing tembunge ing ukara sadurunge dibaleni maneh ing ukara candhake. Tembung guru ing kene tegese paugeran utawa pathokan. Purwakanthi guru swara ateges purwakanthi kang nganggo pathokan swara.

Tuladha :

Carang wreksa, wreksa wilis tanpa patra.

Nora gampang wong urip neng alam donya. Witing klapa, klapa mudha saupama.

Salugune mung mardi reh raharja.Begja-begjane kang lali, isih begja kang eling lawan waspada.

 

 

3.    STRUKTUR BATIN GEGURITAN

a.    Tema

Tema geguritan minangka gagasan utama penyair ing geguritane.

b.    Nada lan swasana

Nada      :

Nalika nulis geguritan, penyair duweni sikap tartamtu marang wong sing maca, yaiku : ngguroni, menehi pitutur, nyemoni, ngelokake, utawa mung nyritakake sawijining bab marang sing maca.

Swasana :

Kahanan jiwa wong sing maca sawise maca geguritan.

c.    Piwulang luhur (Amanat )

Amanat kaslamurake sajroning tembung-tembung kang disusun lan tema kang dilairake.