UNSUR INTRINSIK CRITA WAYANG
|
Unsur intrinsik yaiku tema, paraga,
watak, latar/ setting, sudut pandang, basa, alur/ plot, lan amanat. a. Tema Tema, yaiku idhe/ gagasan baku kang dadi
underane prakara crita. Tuladhane: kamanungsan, kabudayan, kasusilan,
sesrawungan, lan sapanunggalane. b. Paraga Paraga, yaiku pelaku kang mbangun crita
utawa wong kang dicritakake. Paraga ing crita nduweni watak dhewe-dhewe
kanggo mbedakake siji lan liyane. Paraga kaperang dadi 3, yaiku: 1) Paraga
utama uga dijenengi Protagonis 2) Paraga
mungsuh uga dijenengi Antagonis 3) Paraga
tambahan/ penengah uga dijenengi Tritagonis c. Watak Watak, yaiku tandha-tandha fisik
(dhuwur, lemu, pesek, cendhek, lsp) lan tandha-tandha nonfisik kang diduweni
paraga (galak, sumeh, grapyak, pinter, bodho, lsp). d. Latar/
setting Latar utawa setting, yaiku papan, wektu
lan swasana kedadeyan cerita. Papan
iki bias ana ing pasar, dalan, sawah, kantor, lan sapanunggalane. Wondene
wektu iku ana awan, sore, bengi, esuk. e. Sudut
pandang Sudut pandang, yaiku posisine pangripta
ing crita utawa carane pangripta nyritakake isine crita. Pangripta bisa dadi
tokoh ing crita kuwi, uga bisa dadi pengamat wae ing njaba crita.
f.
Basa Basa, yaiku gegayutan karo gaya basa
kang digunakake pangripta ing crita. g. Alur/
plot Alur, yaiku urut-urutane kedadeyan ing
crita. Bakune crita saka wiwitan nganti teka pungkasan (perkenalan, konflik,
penyelesaian). Alur kaperang dadi 3, yaiku: 1) alur
maju/ progresif yaiku alur sing nyritakake utawa nggambarake kahanan saiki
kanthi sateruse; 2) alur
mundur/ regresif/ flash back yaiku
alur sing nggambarake kahanan saiki, diterusake ngandharake kahanan sing
kepungkur; 3) alur
campuran. h. Amanat
Amanat, yaiku piweling utawa piwulang
luhur kang kakandhut ing sajroning crita, kana arep diwenehake pangripta
marang pamaca. NILAI KANG KAMOT SAJRONING CRITA WAYANG a)
Tanggap ing
sasmita/empati Tegese saben titah kang urip ing jagad
iki kudu duwe sikep empati marang pepadhan, marang pepadhane manungsa,
tanduran, lan sato kewan. Amarga sikep empati bakal ndadekake manungsa dadi
tanggap ing sasmita marang panguripane wong liya lan supaya mangun urip kang
ayem tentrem. Bab iki kawujud akeh gugon tuhon kang ndadekake sawijining
papan utawa tetuwuhan iku dadi sacral. Upamane ora entuk mbebuwang reregedan
ing sangisore wit ringin, mengko bisa marai mriang. Jan-jane piyayi kuna biyen
aweh piweling supaya ora ngregeti tetttanduran lan ora nuwuhake rereget lan
penyakit. b)
Jujur Bakal elok uriping manungsa lamun bisa
nuwuhake rasa jujur mring dhiri pribadi. Kala mangsane jujur iku gampang
diucapke nanging angel dilakoni “gedhang wohing pakel, ngomong gampang
nglakoni angel”. Ana wae sikep ora jujur iku dumunung ing ati sanubarine manungsa,
sanajan akeh becike nanging uga mesthi ana alane. Iki nuduhake dene manungsa
iku titah kang ora sampurna. Iki kawujud ing paraga Yudhistira kang kondhang
getih putih amarga saking duwe sipat jujur kang luwih saka titah liyane c)
Mad sinamadan/ saling
menghargai Panguripan iki bakal krasa tentrem yen
titanem rasa mad sinamadan, kang enom ngajeni piyayi sepuh lan kosok balene.
Sikep iki kang ndadekake panguripan ing masarakat bisa rukun, ora nengenake
rumangsa bisa nanging bisa rumangsa, mula lumakuning bebrayan bisa
kekanthenan lan gotong royong. Tuladhane nalika Pandhita Durna maju ing Bharatayuda,
ora ana Pandhawa kang wani ngadepi, amarga ngurmati yen piyambake iku gurune
Pandhawa. d)
Tanggung jawab Ing babagan iki ateges yen manungsa iku
urip ing ngalam donya duwe tanggung jawab kang gedhe. Nalika nglakoni
tanggung jawab kasebut aja nganti nyenggol marang titah liyane. Kanthi sikep
bisa njaga tanggung jawab iki, manungsaora bakal wedi nalika sesrawungan.
Wong kang duwe tanggung jawab orabakal tumindak kang sakarepe dhewe, anggone
tumindak tansah dirasa kanthi temenan. Saliyane iku wong kang tanggung jawab
bakal bisa ngrampungake pagaweyane kanthi tenan. Bab iki kawujud saka
lelakone Bima nalika ngupadi Kayu Gung Susuhing Angin kang tundhone ora cetha
papan dununge. Nanging amarga rasa tanggung jawab apa kang dumadi bakal
dilakoni. e)
Keadilan Ngrembug babagan keadilan, ing wayang
akeh banget kang diandharake. Adil iku kaya dene jantraning geni ing Hastha
Brata. Sikep kasebut bakal mbrastha apa wae kang dadi pepalange lan mbela
kang bener sanajan kang diadhepi iku ana sesambungan sedulur utawa waris
utawa wong kang duwe pangkat. f)
Ngabdi mring negara/
loyal pada negara Awake dhewe kudu duwe sikep kang loyal
marang negara amarga kanthi mangkono bisa mangun lan ningkatake drajat
panguripan, ngleluri, nglastarekake alam sakiwa tengene. Amarga sapa kang
tumindak migunani marang liyan iku bakal gawe kabecikan tumrap dhiri pribadi
lan lingkungane. Ing crita wayang ana sawijining crita kang nuduhake sikep
loyal marang negarane, yaiku critane Raden Kumbakarna kang gugur mbelani
negara lan ora mbelani sedulure |
Tidak ada komentar:
Posting Komentar